«Η πρωτοβουλία των πολιτών

για την προστασία του αρχαίου θεάτρου του Αμφιαρείου»

 Ανακοίνωση στην ημερίδα

Η ώρα των πολιτών για την ανάδειξη του αρχαίου θεάτρου του Αμφιαρείου,

Ε. Γρατσία 17.11.11

Μια φορά κι έναν καιρό, πριν ακριβώς από δέκα χρόνια, μια αρχαιολόγος, η Ειρήνη, πέρασε έξω από το Αμφιάρειο. Η ματιά της έπεσε στις πέτρες που ακτινοβολούσαν το φως του ήλιου. Σάστισε από την ομορφιά του τοπίου. Μέσα στα δέντρα ξεπρόβαλε ένα αρχαίο ιερό. Από εκείνη την ημέρα επισκεπτόταν καθημερινά τον χώρο γιατί έβαλε στόχο να γράψει μια εργασία γι’ αυτόν. Εκεί γνώρισε τη Φωτεινή και τον Γιώργο, που αγαπούσαν πολύ το μνημείο και αποφάσισαν όλοι μαζί κάτι να κάνουν, να πράξουν. Είχε μεγάλη ανάγκη από προστασία και ανάδειξη για να μπορέσουν όλοι να το επισκέπτονται και να απολαμβάνουν την ομορφιά του. Τα χρόνια πέρναγαν και η κουβέντα όλο και μεγάλωνε. Μια ιδέα κατέβηκε, να πάνε να συναντήσουν τον κύριο Σταύρο που μπορούσε να τους βοηθήσει να ξεκινήσουν από κάπου και αυτό ήταν το θέατρο. Άνοιξαν έναν κουμπαρά και όποιος μπορούσε έβαζε χρήματα σε αυτόν για να γίνει η μελέτη για το θέατρο, για να μπορέσουν να βοηθήσουν τους αρχαιολόγους πού ήταν οι υπεύθυνοι για το Αμφιάρειο. Άρχισαν να κάνουν και περιηγήσεις σε αυτόν καλώντας τους κατοίκους του Καλάμου, του Ωρωπού του Μαρκόπουλου αλλά και της Αθήνας να τον επισκεφθούν, να τον κάνουν κομμάτι της καθημερινής τους ζωής. Μια νύχτα μάλιστα με πανσέληνο άνοιξε, με πρωτοβουλία του Γιώργου του αρχαιολόγου, και πλημμύρισε από κόσμο. Μεγάλη συζήτηση άρχισε να γίνεται για το Αμφιάρειο. Ο δήμαρχος, οι σύμβουλοι, οι πολίτες μίλαγαν και σκέπτονταν αυτό. Οργάνωσαν μάλιστα και ημερίδα μια κρύα μέρα του Νοέμβρη για να οργανώσουν, να οργανωθούν και να γίνει το παραμύθι πραγματικότητα.

Κάπως έτσι ξεκίνησε η ιστορία που έχει τίτλο «Η πρωτοβουλία των πολιτών για την προστασία του αρχαίου θεάτρου του Αμφιαρείου», όπως πολύ συχνά ξεκινά η προσπάθεια για τη διάσωση ενός μνημείου, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Δύο τρεις πολίτες, αναλαμβάνουν πρωτοβουλία και σιγά σιγά συμπράττουν μαζί τους πολλοί ή ενεργοποιούνται παράλληλα και άλλοι, με κοινό σκοπό. 

Η πρωτοβουλία στην περίπτωση του Αμφιαρείου ξεκίνησε από τον Γιώργο Νικολάου, τη Φωτεινή Φωτεινού και τη συντάκτρια του κειμένου που είχε την ευκαιρία να τους γνωρίσει όταν έκανε τη διπλωματική της εργασία για το Αμφιάρειο, πριν από δέκα χρόνια. Μέσα σε αυτά τα δέκα χρόνια δεν πραγματοποιήθηκαν εργασίες από τον αρμόδιο φορέα προστασίας το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, που να αναιρούν τη συνεχή και σταθερή φθορά των αρχιτεκτονικών καταλοίπων του ιερού λόγω φυσικών κυρίως παραγόντων, όπως είναι η βροχή, ο αέρας, οι περιβαλλοντικές δηλαδή συνθήκες. Οι φθορές αυτές συνίστανται σε αποσπάσεις κομματιών, ρωγμές, διάβρωση, αποθέσεις βιολογικών κρουστών, ρηγματώσεις και αποκολλήσεις τμημάτων λίθων. Οι τελευταίες αποτέλεσμα και της ανάβασης των επισκεπτών πάνω στα κατάλοιπα. Όλα αυτά έκαναν επιτακτική την ανάγκη ενεργοποίησης του αρμόδιου φορέα αλλά και των πολιτών που, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το άρθρο 24 του Συντάγματος, ο μεν πρώτος, το Υπουργείο δηλαδή, έχει υποχρέωση να προστατέψει το πολιτιστικό και φυσικό περιβάλλον, ενώ ο πολίτης έχει δικαίωμα να το προστατέψει.

Την πρωτοβουλία των τριών αυτών ανθρώπων ήρθε να στηρίξει η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία για την προστασία της φυσικής και της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς Ελλάδας και Κύπρου MOnuMENTA, που δημιουργήθηκε το 2006 από αρχαιολόγους, αρχιτέκτονες, περιβαλλοντολόγους, ανάμεσά τους ο ομιλών και η συγγραφέας του κειμένου, τμήμα και αυτή της Κοινωνίας των Πολιτών. Η MOnuMENTA έχει ως στόχο την προστασία και την ορθή διαχείριση του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος και έχει συμπεριλάβει στη δράση της το πρόγραμμα «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία», το οποίο ερευνά τη σχέση των πολιτών με τα μνημεία και προχωρά σε δράσεις που ενημερώνουν, ευαισθητοποιούν τους πολίτες σε θέματα προστασίας. Στο πλαίσιο αυτό ανέπτυξε δράση και για το Αμφιάρειο.

Η MOnuMENTA και οι προαναφερθέντες πολίτες, κάτοικοι και παραθεριστές του Καλάμου, πιστεύοντας ότι μόνο μέσα από τη συνεργασία επιτυγχάνεται η προστασία απευθύνθηκαν στο Διάζωμα, το Μη Κερδοσκοπικό Σωματείο που δημιουργήθηκε το 2008 με σκοπό την προστασία και την ανάδειξη των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Με τη συνεργασία του προέδρου του, κ. Σταύρου Μπένου, ανοίχθηκε ένας κουμπαράς όπου κάτοικοι και φίλοι της περιοχής μπορούν να συνεισφέρουν ανάλογα με τις δυνατότητές τους για να συνταχθεί η μελέτη αναστήλωσης του θεάτρου του Ιερού του Αμφιαράου, βασικό βήμα για την αναστήλωση του μοναδικού αυτού μνημείου και καθοριστική βοήθεια για να επιτευχθεί το αναστηλωτικό έργο που θα πραγματοποιήσει η αρμόδια Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Η ανταπόκριση των κατοίκων και παραθεριστών της περιοχής είναι σημαντική και ενδεικτική του ενδιαφέροντος των κατοίκων για τα μνημεία που τους περιβάλλουν. 1060 ευρώ έχουν συγκεντρωθεί με τη συνεισφορά 47 πολιτών και τεσσάρων φορέων, μεταξύ των οποίων και του Διαζώματος.

Το ερώτημα που εύλογα θα έθετε κανείς ακούγοντας για την παραπάνω δράση είναι γιατί επιλέχθηκε το θέατρο και όχι κάποιο άλλο μνημείο του αρχαιολογικού χώρου, αφού και τα υπόλοιπα χρήζουν συντήρησης και αναστήλωσης.

Παρατηρώντας τις δράσεις πολιτών για την ανάδειξη αρχαιολογικών χώρων διαπιστώνουμε ότι συχνά το ενδιαφέρον ξεκινά ή περιορίζεται στο αρχαίο θέατρο του αρχαιολογικού χώρου. Το ενδιαφέρον αυτό οφείλεται στην επιθυμία το θέατρο να ξαναζωντανέψει, να ξαναποκτήσει την αρχική του χρήση, να φιλοξενεί δηλαδή παραστάσεις. Κάτι ανάλογο συνέβη και στην περίπτωση του θεάτρου του Αμφιαρείου. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις κατοίκων του Καλάμου που εξέφρασαν την επιθυμία να γίνει μια εκδήλωση, μουσική ή θεατρική, στο θέατρο. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες πάντως το θέατρο φιλοξένησε η δεκαετία του 1950 μουσικές συναυλίες, ενώ τη δεκαετία του 1960 παίχτηκε έργο του Μολιέρου. Η τελευταία εκδήλωση (μουσική συναυλία) οργανώθηκε το 1986.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι τόσο η MOnuMENTA όσο και το Διάζωμα εξήγησαν στους ενδιαφερόμενους πολίτες ότι το θέατρο χρήζει προστασίας, άμεσης σύνταξης της μελέτης και της εφαρμογής αυτής μέσα από ένα αναστηλωτικό έργο υψηλής ποιότητας. Δεν είναι σε θέση να φιλοξενήσει καμία εκδήλωση, η οποία μόνο την επιδείνωση της κακής διατήρησής του θα μπορούσε να επιφέρει. Το θέμα της επανάχρησης των θεάτρων είναι ένα μεγάλο ζήτημα με το οποίο δεν ασχολείται το παρόν κείμενο.

Στην επιλογή του θεάτρου ως αντικειμένου δράσης των πολιτών έπαιξε σημαντικό ρόλο η ύπαρξη και η δράση του Διαζώματος, που μπορούσε να καθοδηγήσει και να κατευθύνει τις ενέργειες για την προστασία και ανάδειξη ενός μνημείου.

Πέρα από την παραπάνω δράση, της συγκέντρωσης χρημάτων που είναι σε εξέλιξη, η MOnuMENTA διοργάνωσε με τους τοπικούς συλλόγους Καλάμου και Αγίας Βαρβάρας δύο περιηγήσεις στον αρχαιολογικό χώρο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2011, στις οποίες υπήρξε μεγάλη συμμετοχή κατοίκων, παραθεριστών αλλά και πολλών Αθηναίων. Η συμμετοχή των συλλόγων που αντιπροσωπεύουν άμεσα την τοπική κοινωνία είναι καθοριστική για την εξέλιξη της προσπάθειας που πέρα από τη διάσωση του θεάτρου αποσκοπεί να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον των κατοίκων για τον αρχαιολογικό χώρο της περιοχής τους, να τον κάνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής τους ζωής. Απώτερος στόχος είναι το ενδιαφέρον των πολιτών να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον της Πολιτείας για το σημαντικό αυτό ιερό της Αττικής. Τα αναστηλωτικά έργα που ξεκίνησαν και η προοπτική της προστασίας των ενεπίγραφων βάθρων από τη Β΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων είναι ένα καθοριστικό βήμα για την προστασία του.

Η δράση για τη διάσωση του θεάτρου αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ενεργοποίηση των πολιτών, του αρμόδιου φορέα, γιατί έτσι υπάρχει ένας αντικειμενικός σκοπός με αρχή μέση και τέλος. Ωστόσο για τη MOnuMENTA που αγωνίζεται για την ορθή διαχείριση του μνημειακού πλούτου, η προστασία του Αμφιαρείου οφείλει να είναι αντικείμενο μιας συνολικής πρότασης διαχείρισης.

Το μέλλον της δράσης που αποσκοπεί στη σύνταξη της μελέτης αναστήλωσης του θεάτρου εξαρτάται από τη συγκέντρωση και την εξασφάλιση της χρηματοδότησής της και οι πολίτες που την ανέλαβαν είτε είναι φυσικά πρόσωπα είτε είναι μη κερδοσκοπικά σωματεία, σύλλογοι, εταιρείες θα τη συνεχίσουν. Η ευρύτερη δράση της ενεργοποίησης των πολιτών για το Αμφιάρειο θα συνεχιστεί από τη MOnuMENTA, προσπαθώντας για τη συνεργασία τόσο της τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και των πολιτών του Δήμου Ωρωπού.

Πριν τελειώσω την ομιλία θα ήθελα να παρουσιάσω τα αποτελέσματα μιας μικρής έρευνας που διενεργήθηκε το καλοκαίρι στο πλαίσιο της ενημέρωσης των κατοίκων και παραθεριστών για τις περιηγήσεις στον αρχαιολογικό χώρο. Τα αποτελέσματα αυτής δείχνουν πόσο μεγάλη είναι η προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί για να αλλάξει η σχέση που έχουν οι πολίτες με το Αμφιάρειο αλλά και οι αρμόδιοι φορείς προστασίας με τους πολίτες.

41 άτομα απάντησαν σε ένα μικρό ερωτηματολόγιο το οποίο έθετε τα εξής ερωτήματα

Α) έχετε επισκεφθεί το Αμφιάρειο, Β)αν ναι πώς το επισκεφθήκατε, με ποια αφορμή, Γ) αν έχετε ξεναγηθεί, Δ)σε ποιον είναι αφιερωμένο το ιερό. Απάντησαν 10 μόνιμοι κάτοικοι του Καλάμου, 20 μόνιμοι παραθεριστές, 8 επισκέπτες παραθεριστές και 3 που εργάζονται στον Κάλαμο, αλλά κατοικούν αλλού. Από τους 41 ερωτηθέντες 14 μόνο είχαν επισκεφθεί τον χώρο, 8 από τους οποίους είναι μόνιμοι κάτοικοι, 5 παραθεριστές και ένας εργαζόμενος. Δηλαδή το 34% των ερωτηθέντων.

17 γνώριζαν ότι είναι αρχαιολογικός χώρος και μόνο 8 ότι είναι αφιερωμένος στον Αμφιάραο. Ευτυχώς μόνο δύο από τους κατοίκους δεν είχαν επισκεφθεί το ιερό. Ωστόσο οι περισσότεροι από τους κατοίκους που τον είχαν επισκεφθεί αυτό οφειλόταν σε σχολική επίσκεψη, πριν από αρκετά ή πολλά χρόνια. Δύο μόνο από τους 20 μόνιμους παραθεριστές τον είχαν επισκεφθεί και κανένας από τους επισκέπτες. Δύο μόνο είχαν ξεναγηθεί και δεν αναφέρομαι στην ξενάγηση που μπορεί να είχαν ως μαθητές.

Η μικρή έρευνα δείχνει ότι το Αμφιάρειο είναι ένας όχι ιδιαίτερα γνωστός χώρος για τους ανθρώπους που ζουν, παραθερίζουν και εργάζονται στις γύρω από αυτόν περιοχές. Εξάλλου έχει πάψει να είναι τουριστικός προορισμός εδώ και πολλά χρόνια. Η συμβολή του σχολείου στη γνωριμία με το αρχαίο ιερό είναι ευτυχώς σημαντική, η συμβολή όμως των αρμοδίων φορέων και περιλαμβάνω και την τοπική αυτοδιοίκηση είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Είναι λοιπόν φυσικό να μην έχει αναπτυχθεί το ενδιαφέρον των πολιτών και κατ’ επέκταση να μην έχει επιτευχθεί η προστασία που θα έπρεπε.  Γνωρίζουμε ότι τη δεκαετία του 1990 έγιναν εργασίες ανάδειξης, όχι όμως και προστασίας. Οι δεκαετίες 1950 και 1960 με τον εμπνευσμένο αρχαιολόγο Ιωάννη Παπαδημητρίου ήταν η χρυσή εποχή του χώρου. Οι πρωτοβουλίες ωστόσο προέρχονταν μέσα από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και την Αρχαιολογική Εταιρεία. Ενώ στη δική μας εποχή βλέπουμε ότι ο πολίτης αναπτύσσει πρωτοβουλία και παίζει καθοριστικό ρόλο στην προστασία του χώρου. Οι διεθνείς συμβάσεις για την προστασία των μνημείων και του τοπίου θεωρούν πλέον καθοριστική τη συμβολή των πολιτών στην προστασία και την ανάδειξη των μνημείων και κατοχυρώνουν θεσμικά τις πρωτοβουλίες των πολιτών.

Η προσπάθεια της MOnuMENTA, του Διαζώματος και των μεμονωμένων πολιτών δεν θα έχει εκείνο το αποτέλεσμα που πρέπει αν ο Δήμος δεν αγκαλιάσει το όλο εγχείρημα και δεν παροτρύνει την τοπική κοινωνία. Η σημερινή ημερίδα είναι μια καλή αρχή, η συνέχεια ωστόσο θα δείξει το αποτέλεσμα.

Περισσότερα: http://www.diazoma.gr/GR/Page_03-01_Content.asp?Article=197

Η MOnuMENTA διοργάνωσε στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες και Μνημεία» και σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων την ημερίδα «Όμορφα χωριά άσχημα αλλοιώνονται», την Κυριακή 28 Αυγούστου, στον παραδοσιακό οικισμό Φιλώτι της Νάξου. Μεγάλος αριθμός κατοίκων και επισκεπτών παρακολούθησε την εκδήλωση, την πέμπτη και τελευταία σε μια σειρά ημερίδων – δημοσίων συζητήσεων με θέματα σχετικά με τα προβλήματα και τους τρόπους προστασίας του δομημένου περιβάλλοντος με προεκτάσεις και στο φυσικό περιβάλλον.

Η ημερίδα ήταν αφιερωμένη στους 24 κηρυγμένους παραδοσιακούς οικισμούς που είναι διάσπαρτοι στη Νάξο, και αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα αλλοίωσης και εγκατάλειψης. Oι ομιλίες των αρχαιολόγων Ε. Γρατσία και Στέλιου Λεκάκη και των αρχιτεκτόνων Θέμη Μπιλή και Μαρίας Μαγνήσαλη επικεντρώθηκαν στο θεσμικό πλαίσιο προστασίας των παραδοσιακών οικισμών και στα προβλήματα που αυτοί αντιμετωπίζουν.

Χαρακτηριστικά των οικισμών της Νάξου

Ο ιδιαίτερος ιστορικός, λαογραφικός, πολεοδομικός, αρχιτεκτονικός ή αισθητικός χαρακτήρας των οικισμών είναι αυτός που προσδίδει στα οικιστικά σύνολα τον χαρακτηρισμό παραδοσιακό. Τα χωριά της Νάξου περιλαμβάνουν όλα τα παραπάνω και έχουν διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό τον πολεοδομικό ιστό και τα παλαιά κτήριά τους. Δύο βασικά επίσης χαρακτηριστικά τους είναι ότι αποτυπώνουν έντονα την κοινωνική μνήμη και την ιστορική συνέχεια. Δημιουργήθηκαν μέσα στη φράγκικη περίοδο και εμπλουτίστηκαν στο πέρασμα του χρόνου.  Είναι οικισμοί μικρής ή μεγάλης κλίμακας, ορεινοί, παραθαλάσσιοι και αγροτικοί, με συνεχή κατοίκηση ή εγκαταλειμμένοι, τουριστικοί προορισμοί και πολλά άλλα.

Θεσμικό πλαίσιο προστασίας

Η προστασία των ιστορικών οικισμών είναι αρμοδιότητα δύο υπουργείων, του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού και του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Οι Εφορείες και οι Υπηρεσίες Νεοτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟΤ με εργαλείο τον νόμο 3028/2002 για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς είναι αρμόδιες για τις κηρύξεις μεμονωμένων κτηρίων εντός των οικισμών, για κηρύξεις ιστορικών συνόλων ως μνημείων. Την αρμοδιότητα για τον χαρακτηρισμό των οικισμών ως παραδοσιακών έχει το ΥΠΕΚΑ, το οποίο με εργαλείο το άρθρο 4 του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού του 1985 κηρύσσει επίσης μεμονωμένα κτήρια ως διατηρητέα, θεσπίζει ειδικούς όρους και περιορισμούς δόμησης, οριοθετεί Ζώνες Προστασίας Παραδοσιακών Οικισμών – Αρχαιολογικών χώρων – Ιστορικών Τόπων.  Το Υπουργείο Περιβάλλοντος με μια σειρά προεδρικών διαταγμάτων χαρακτήρισε και χαρακτηρίζει οικισμούς ως παραδοσιακούς. Οι οικισμοί της Νάξου χαρακτηρίστηκαν παραδοσιακοί με τα ΠΔ του 1978 και του 1988. Τα Προεδρικά αυτά Διατάγματα καθορίζουν τους όρους και τους περιορισμούς δόμησης στους οικισμούς.

Τέλος στο νομικό πλαίσιο συμπεριλαμβάνονται, οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας καθώς και οι Διεθνείς Συμβάσεις, όπως η Σύμβαση της Γρανάδας του 1985 για την προστασία της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς, που αποτελεί και νόμο του ελληνικού κράτους.

Προβλήματα των οικισμών

Παρά το θεσμικό πλαίσιο η πραγματικότητα δείχνει ότι οι οικισμοί της Νάξου, και όχι μόνο, έχουν αλλοιωθεί και συνεχίζουν να αλλοιώνονται ενώ πολλοί αντιμετωπίζουν και προβλήματα εγκατάλειψης. Οι αλλοιώσεις αφορούν την άναρχη και σε πολλές περιπτώσεις αυθαίρετη δόμηση (π.χ. υπερβάσεις όρων δόμησης, αυθαίρετες προσθήκες), τις κακές επεμβάσεις και εκτεταμένες ανακατασκευές στα παλαιά κτήρια, τις αισθητικές αλλοιώσεις με τις κεραίες, τα κλιματιστικά μηχανήματα, τις διαφημιστικές πινακίδες, τα δίκτυα κοινής ωφέλειας που τοποθετούνται οπουδήποτε και χωρίς καμία μελέτη, τις ασύμβατες χρήσεις των κτηρίων, τις χωρίς μελέτη και σχεδιασμό επεκτάσεις των παλιών οικισμών κ.ά. Τα παραδείγματα της Χώρας Νάξου και του Φιλωτιού δείχνουν καθαρά πώς οι επεκτάσεις έχουν πνίξει τον παλιό πυρήνα του οικισμού και έχουν επιβαρύνει το τοπίο που τους περιβάλλει. Η εκτός σχεδίου δόμηση έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην απαξίωση των ιστορικών οικισμών της Νάξου. Ποια είναι τα αίτια αυτής της κατάστασης: Τα κυριότερα από αυτά είναι η έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού, η έλλειψη ισχυρών ελεγκτικών μηχανισμών, η έλλειψη γνώσης και παιδείας των μηχανικών, το εύκολο κέρδος κ.ά. Σημειώνουμε ότι το ΣτΕ, το 2002  ανέφερε ότι: «… η παρατεταμένη ανεπίτρεπτη καθυστέρηση εκδόσεως του Προεδρικού Διατάγματος περί καθορισμού ΖΟΕ Νάξου, επέτρεψε την εγκατάσταση και λειτουργία χρήσεων ασύμβατων προς τη φυσιογνωμία των περιοχών εγκαταστάσεως τους”.

Αποτελέσματα συζήτησης

Η συζήτηση που ακολούθησε παρά την απουσία των εκπροσώπων των αρμοδίων φορέων προστασίας, της Πολεοδομίας και των Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου είχε μεγάλη συμμετοχή και ακούστηκαν πολλές ενδιαφέρουσες απόψεις και επισημάνσεις, τις οποίες αναφέρουμε συνοπτικά:

• Κοινή διαπίστωση όλων ήταν η σε μεγάλη έκταση αλλοίωση των οικισμών της Νάξου.
• Το νομοθετικό πλαίσιο είναι ικανοποιητικό, το πρόβλημα εντοπίζεται στους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
• Η Πολεοδομία φέρει μεγάλη ευθύνη για την κατάσταση των παραδοσιακών οικισμών.
• Εμπορευματοποίηση της δόμησης
• Οι μηχανικοί που επιθυμούν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους αντιμετωπίζουν την άρνηση των ιδιωτών.
• Η προστασία κάθε οικισμού πρέπει να αντιμετωπίζεται ξεχωριστά γιατί ο καθένας έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά.
• Ανάγκη ενεργοποίησης των πολιτών σε τοπικό επίπεδο
• Ανάγκη για ανάπλαση και προστασία των εισόδων των οικισμών όπου συσσωρεύονται μαγαζιά, βενζινάδικα κ.ά.
• Χρήση σύγχρονων υλικών στις οικοδομές, φιλικών προς το περιβάλλον

Κάτοικοι του νησιού ζήτησαν  να γίνουν ημερίδες στις οποίες θα μπορούν να ενημερωθούν για το πώς πρέπει να ενεργούν και να συντηρούν τα σπίτια τους σε παραδοσιακούς οικισμούς. Επίσης, στη συζήτηση αναφέρθηκαν διάφορες καταστροφικές επεμβάσεις, κυρίως από την πλευρά των δήμων, όπως καταστροφή λιθόστρωτων μονοπατιών και τσιμεντοποίησή τους, κατασκευή αυθαίρετων και ακαλαίσθητων κτισμάτων, τοποθέτηση οικοδομικών υλικών και μπάζων σε κηρυγμένα λιθόστρωτα κ.ά.

Επίλογος

Η σημασία των παραδοσιακών οικισμών είναι μεγάλη και αντικατοπτρίζεται, πέρα από αρχιτεκτονικά κριτήρια κλίμακας, αισθητικής και σχέσης με το φυσικό περιβάλλον, στην κοινωνική συγκρότηση και τον καθημερινό πολιτισμό των ιστορικών αυτών συνόλων -που σταδιακά εκλείπει- αλλά και στη δυνατότητα βιώσιμων αναπτυξιακών δραστηριοτήτων με βάση τον πολιτιστικό τουρισμό. Η ενημέρωση και ενεργοποίηση των κατοίκων του νησιού είναι βασικός μοχλός για την προστασία των οικισμών.

Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου.

Η MOnuMENTA διοργανώνει στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες και Μνημεία» και σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων την ημερίδα «Όμορφα χωριά άσχημα αλλοιώνονται», την Κυριακή 28 Αυγούστου, στον παραδοσιακό οικισμό Φιλώτι (πλατεία Λαχαναριού) της Νάξου. Είναι η 5η ημερίδα που πραγματοποιείται και με αυτή ολοκληρώνεται ο κύκλος ομιλιών και συζητήσεων με ενημερωτικά θέματα σχετικά με τα προβλήματα και τους τρόπους προστασίας του δομημένου περιβάλλοντος με προεκτάσεις και στο φυσικό περιβάλλον.

Η φετινή ημερίδα είναι αφιερωμένη στους 22 κηρυγμένους παραδοσιακούς οικισμούς που είναι διάσπαρτοι στη Νάξο, και αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα αλλοίωσης και εγκατάλειψης.

Το θεσμικό πλαίσιο προστασίας τους αποδείχτηκε αδύναμο να τους προστατέψει από την άναρχη και αυθαίρετη δόμηση, τη λανθασμένη αποκατάσταση των παλαιών κτηρίων, τις χωρίς μελέτη και σχεδιασμό επεκτάσεις, την καταστροφή όλων εκείνων των χαρακτηριστικών που διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία τους αλλά και από την εγκατάλειψη και την ερήμωση. Η ημερίδα έχει ως στόχο να παρουσιάσει τα προβλήματα αλλά και τους τρόπους προστασίας, να ανοίξει έναν διάλογο μεταξύ των φορέων προστασίας και της τοπικής κοινωνίας. Η ενημέρωση και ενεργοποίηση των κατοίκων του νησιού είναι βασικός μοχλός για την προστασία των οικισμών.

Η σημασία των παραδοσιακών οικισμών είναι μεγάλη και αντικατοπτρίζεται, πέρα από αρχιτεκτονικά κριτήρια κλίμακας, αισθητικής και σχέσης με το φυσικό περιβάλλον, στην κοινωνική συγκρότηση και τον καθημερινό πολιτισμό των ιστορικών αυτών συνόλων -που σταδιακά εκλείπει- αλλά και στη δυνατότητα βιώσιμων αναπτυξιακών δραστηριοτήτων με βάση τον πολιτιστικό τουρισμό.

Η εκδήλωση περιλαμβάνει ομιλίες για τα προβλήματα των οικισμών της Νάξου και για τη διαδικασία της προστασίας των χαρακτηρισμένων ως παραδοσιακών οικισμών από τους αρχιτέκτονες Θέμη Μπιλή και Μαρία Μαγνήσαλη και τους αρχαιολόγους Ειρήνη Γρατσία και Στέλιο Λεκάκη. Θα ακολουθήσουν παρεμβάσεις των εκπροσώπων των αρμοδίων φορέων προστασίας και συζήτηση μεταξύ του κοινού και των εκπροσώπων.

 Η ημερίδα πραγματοποιείται με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου.

]]> http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/2011/08/22/tkm05/feed/ 0 Stelios Lekakis TKM05 affiche http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/2011/08/21/amfi/ http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/2011/08/21/amfi/#comments Sun, 21 Aug 2011 20:11:45 +0000 Stelios Lekakis http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/?p=448 ]]>

Το Αμφιάρειο, ένας αρχαιολογικός χώρος γίνεται κομμάτι της ζωής μας

H MOnuMENTA και κάτοικοι του Καλάμου Αττικής ανέλαβαν την πρωτοβουλία να συμβάλλουν ώστε το Αμφιάρειο, ο μοναδικός αυτός αρχαιολογικός χώρος, να αναδειχθεί και να βρει τη θέση που του αξίζει στην καθημερινή ζωή των κατοίκων, παραθεριστών και φίλων του Καλάμου και της ευρύτερης περιοχής.

Το Αμφιάρειο, αφιερωμένο στον μυθικό ήρωα, μάντη και θεραπευτή Αμφιάραο, ήταν το Ιερό του αρχαίου Ωρωπού. Ιδρύθηκε στο διάστημα 431-415 π.Χ. και λειτούργησε έως τον 3ο αι. μ.Χ. Λειτουργούσε ως τόπος λατρείας, μαντείο και θεραπευτήριο. Βρίσκεται στο βάθος μιας χαράδρας, και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα περιβάλλονται από πυκνό πευκοδάσος και αμπέλια. Μια σπάνια ομορφιά χαρακτηρίζει τον ξεχασμένο από επισκέπτες αυτό αρχαιολογικό χώρο της Αττικής. Το Ιερό αποτελείται από δύο ξεχωριστούς τομείς που εκτείνονται στις όχθες της ρεματιάς του Μαυροδήλεσι. Στη βόρεια όχθη βρίσκονται τα επίσημα κτήρια (λουτρά, στοά, θέατρο, ναός, βάθρα αγαλμάτων, βωμοί), ενώ στη νότια όχθη εκτείνονται οι εγκαταστάσεις και οι κατοικίες που εξυπηρετούσαν τη λειτουργία του Ιερού.

Η πρώτη δράση που ανέλαβαν είναι να χρηματοδοτήσουν τη μελέτη προστασίας και ανάδειξης του θεάτρου που βρίσκεται μέσα στο Ιερό. Σε συνεργασία με το Μη Κερδοσκοπικό Σωματείο Διάζωμα που δημιουργήθηκε το 2008 με σκοπό  την προστασία και την ανάδειξη των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης ανοίχθηκε ένας κουμπαράς όπου κάτοικοι και φίλοι της περιοχής μπορούν να συνεισφέρουν ανάλογα με τις δυνατότητές τους (Εθνική Τράπεζα 040/48312096). Η ανταπόκριση είναι ενδεικτική του ενδιαφέροντος των κατοίκων για τα μνημεία που τους περιβάλλουν.

Για την ενίσχυση της προσπάθειας αυτής αλλά και για τη γνωριμία με τον αρχαιολογικό χώρο η MOnuMENTA και οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι Αγίας Βαρβάρας και Καλάμου οργανώνουν τις περιηγήσεις “Αμφιάρειον, Γνωριμία με τον αρχαιολογικό χώρο της περιοχής μας” που θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 31 Ιουλίου και την Κυριακή 21 Αυγούστου 2011, στις 11.30 π.μ. (συνάντηση στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου). Η δράση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Γραφείου Τύπου του Δήμου Ωρωπού.

Τσικαλαριό, δεκ. 1960, γιορτή μετά το τέλος της ανασκαφής. Πηγή: Φ. Ζαφειροπούλου

«Η ‘αναστήλωση’ της Πορτάρας», «Η στητή πέτρα και η παρέα της» και  «Το ξύπνημα των βυζαντινών αγίων» θα μπορούσαν να είναι οι τίτλοι κάποιων από τα ‘Αληθινά Παραμύθια’ που αφηγήθηκαν στις 3 Ιουλίου, τρεις αρχαιολόγοι, στην πρώην Σχολή Ουρσουλινών, στο Κάστρο της Χώρας Νάξου.

Ο Χρήστος Ντούμας, η Φωτεινή Ζαφειροπούλου και η Φανή Δροσογιάννη, μέσα από μια σύντομη περιήγηση της δραστηριότητάς τους σχετικά με την έρευνα, την προστασία και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων της Νάξου την περίοδο 1960-1990, γοήτευσαν τους περίπου 200 παρευρισκομένους, μικρούς και μεγάλους, αφηγούμενοι, με τη βοήθεια φίλων, συνεργατών και κατοίκων, στιγμιότυπα της αρχαιολογικής τους ζωής, που θα μπορούσαν να είναι και παραμύθια…

Η συλλογή αυτών των ιστοριών, πολύτιμο υλικό άυλης μαρτυρίας για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια περίοδο μεταβατική για το μέλλον της, λίγο πριν και κατά τη διάρκεια του κατακλυσμιαίου ρυθμού της ανάπτυξης, του τσιμέντου και του μαζικού τουρισμού, αποτελεί την πρώτη δράση του Προγράμματος ‘Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία’, σχετικά με την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, τα αποτελέσματα της οποίας σύντομα θα είναι προσβάσιμα διαδικτυακά μέσα από τη νέα ιστοσελίδα του.

Η εκδήλωση έγινε στην πρώην Σχολή Ουρσουλινών στο Κάστρο της Χώρας

Η εκδήλωση έγινε με τη συνεργασία του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων και την υποστήριξη της  Ποτοποιίας ΒΑΛΛΗΝΔΡΑ, του Εργαστηρίου Γλυκισμάτων ΑΚΤΑΙΟΝ, της κεραμίστριας Μαργαρίτας Εκκλησιάρχου και των μουσικών  Απόστολου Μουστάκη (βιολί) και Βασίλη Τζανίνη (λαούτο).

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

“Aληθινά παραμύθια της Νάξου” 

Αφηγητές: Oι αρχαιολόγοι

Χρήστος Ντούμας, Φωτεινή Ζαφειροπούλου, Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Φανή Δροσογιάννη

Η MOnuMENTA στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία» ανέλαβε  να αρχινήσει με τη συνεργασία του Δήμου Νάξου και μικρών Κυκλάδων ένα παραμύθι με ιππότες, δράκους, θησαυρούς, μενίρ, πύργους, ερείπια, ξωτικά και άλλες περιπέτειες, που συνέβη στη Νάξο σε καιρούς παλιούς, αλλοτινούς.

Τις παραμυθένιες ιστορίες θα αφηγηθούν τέσσερις αρχαιολόγοι που εργάστηκαν στη Νάξο την περίοδο 1960-1990  στο πλαίσιο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, αφήνοντας πολύ έντονα τα σημάδια της προσπάθειάς τους για έρευνα, προστασία και ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου της Νάξου. Στο ξετύλιγμα του κουβαριού θα βοηθήσουν συνεργάτες, φίλοι και κάτοικοι του νησιού…

Όλα αυτά θα συμβούν στη Νάξο, στην πρώην Σχολή Ουρσουλινών (Κάστρο Χώρας Νάξου), το Σάββατο 2 Ιουλίου 2011, στις 7μ.μ. Το παραμύθι θα τελειώσει με μια γιορτή.

Με τη δράση αυτή, η MOnuMENTA, μέσα από το πρόγραμμα ‘Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία’, εξετάζει παράλληλα μια νέα σκοπιά, ερμηνευτικά ανεξερεύνητη, σχετικά με το κοινωνικό παρελθόν και το παρόν των μνημείων.

Εξερευνά, λοιπόν, τις θέσεις, τις απόψεις και τις πρακτικές μιας κοινότητας πολύ στενά συνδεδεμένης με τα μνημεία, αυτής των ερευνητών, και ιδιαίτερα εκείνων που έδρασαν σε εποχές που ‘πολιτισμός’, ‘αρχαία’ και ‘αρχαιολόγος’ σήμαιναν αισθητά διαφορετικά πράγματα από ότι σήμερα. Τεκμηριώνονται έτσι αντιλήψεις και πρακτικές που διαμόρφωσαν ουσιαστικά την αρχαιολογική έρευνα, σε εκείνες τις κυκλωτικές προθέσεις για προστασία των μνημείων και του τοπίου από τις ισοπεδωτικές επιθέσεις ανάπτυξης, που καρποφόρησαν από τη δεκαετία του 1970 και μετά.

Παράλληλα όμως, τεκμηριώνονται και οι σχέσεις της κοινότητας των ερευνητών με τις τοπικές κοινωνίες αλλά και οι προσεγγίσεις των τελευταίων απέναντι σε υλικά και άυλα μνημεία, την περίοδο που νεράιδες και στοιχειά αποσύρονται στις σπηλιές τους ενώ οι δράκοι του τσιμέντου και οι σειρήνες του εύκολου κέρδους από το μαζικό τουρισμό ξεπροβάλλουν στον ορίζοντα.

Από μια ευρύτερη σκοπιά, με την παρούσα δράση, το Πρόγραμμα ‘Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία’, εγκαινιάζει τη συστηματοποίηση της έρευνας άυλης μαρτυρίας, σχετικά με την αντίληψη, την αντιμετώπιση, τη χρήση και τη διαχείριση των μνημείων που έχει διαμορφώσει, τα αποτελέσματα της οποίας σύντομα θα είναι προσβάσιμα διαδικτυακά μέσα από τη νέα ιστοσελίδα του.

Η άυλη μαρτυρία ή άυλη πολιτιστική κληρονομιά, όπως την αναφέρει η UNESCO στη Σύμβαση του 2003 για την προστασία της (UNESCO 2003. Σύμβαση για την Προστασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Προσβάσιμη στο: http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00006) είναι οι προφορικές παραδόσεις και εκφράσεις, σκηνικές τέχνες, κοινωνικές πρακτικές και τελετουργικά, γνώσεις και πρακτικές σχετικά με τη φύση και το ευρύτερο επιστητό, παραδοσιακές τέχνες και όλα τα στοιχεία υλικά και άυλα που τις συνοδεύουν, όπως για παράδειγμα η γλώσσα, τα εργαλεία κ.λπ.

Οι διαδικασίες αυτές που χάνονται χωρίς το θόρυβο της κατάρρευσης, νοηματοδοτούν ουσιαστικά τον υλικό πολιτισμό από τη φάση της δημιουργίας του και για κάθε μεταγενέστερη χρήση του και συντηρούν κάποιες κοινωνικές μνήμες και ερμηνείες για τοπία και τοπόσημα, ωφέλιμες πέρα από την επιστήμη για την επανοηματοδότηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη δημιουργία νέου πολιτισμού.

Υποστηρικτές της εκδήλωσης είναι η Ποτοποιία ΒΑΛΛΗΝΔΡΑ και το Εργαστήριο Γλυκισμάτων ΑΚΤΑΙΟΝ.

Πληροφορίες: www.monumenta.org,  info@monumenta.org

]]> http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/2011/06/17/%ce%b1%ce%bb%ce%b7%ce%b8%ce%b9%ce%bd%ce%ac-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%bc%cf%8d%ce%b8%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bd%ce%ac%ce%be%ce%bf%cf%85/feed/ 0 Stelios Lekakis birds Πρόσκληση πίσω Αφίσα Πρόσκληση εμπρός http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/2011/04/06/18april/ http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/2011/04/06/18april/#comments Wed, 06 Apr 2011 07:55:42 +0000 Stelios Lekakis http://topikeskoinoniesmnimeia.wordpress.com/?p=411 ]]>

18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

Τα παιδιά και οι νέοι της Νάξου σχεδιάζουν την αφίσα της παγκόσμιας ημέρας μνημείων

Στις 18 Απριλίου γιορτάζεται η παγκόσμια ημέρα μνημείων. Οι διεθνείς οργανισμοί UNESCO και ICOMOS καθιέρωσαν αυτή την ημέρα για τα μνημεία για να γνωρίσει όλος ο κόσμος τον πλούτο και τη σημασία των μνημείων του πλανήτη αλλά και για να ευαισθητοποιηθεί για τα μνημεία που βρίσκονται σε κίνδυνο. Κάθε χρόνο λοιπόν αυτή την ημέρα τα κράτη οργανώνουν εκδηλώσεις, επισκέψεις σε μνημεία, σχεδιάζονται αφίσες, γράφονται κείμενα στον Τύπο κ.ά. Πρωταγωνιστικό ρόλο στις εκδηλώσεις παίζουν οι μαθητές. Η φετινή ημέρα είναι αφιερωμένη στην κληρονομιά του νερού (νερόμυλοι, πηγάδια, υδραγωγεία, γεφύρια, βρύσες, κρήνες κ.ά.)

H MOnuMENTA σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου, στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία» που πραγματοποιεί στη Νάξο, καλεί παιδιά και νέους (10-18 ετών) να σχεδιάσουν μία αφίσα με θέμα «18 Απριλίου – Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων».

Τα μνημεία στη Νάξο, είναι γύρω μας και δίνουν πολλές ιδέες για να σχεδιασθεί μία αφίσα. Το νησί διαθέτει πολλά μνημεία που σχετίζονται με το νερό. Οι αφίσες θα παρουσιασθούν σε έκθεση που θα οργανωθεί στη Νάξο και στις ιστοσελίδες του περιοδικού MOnuMENTA και του Δήμου Νάξου.

Οδηγίες για το σχεδιασμό της αφίσας

• Η αφίσα μπορεί να είναι ένα σχέδιο, μια ζωγραφιά, ένα κολάζ. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν όλοι οι τύποι χρωμάτων (νερομπογιές, ξυλομπογιές, ακρυλικά, κ.λπ.
• Μέγεθος αφίσας Α4
• Ο τίτλος «18 Απριλίου – Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων» θα πρέπει να παίξει σημαντικό ρόλο στην αφίσα
• Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να αναγράφουν στο πίσω μέρος του έργου τα στοιχεία τους
• (Ονοματεπώνυμο, ηλικία, περιοχή κατοικίας), και στο μπροστινό μέρος, κάτω δεξιά, προαιρετικά, μπορεί να υπάρχει το ονοματεπώνυμο ή καλλιτεχνική υπογραφή.

• Η αφίσα θα πρέπει να δοθεί στην κ. Κατερίνα Σιδερή έως τις 15 Απριλίου 2011.

Για περισσότερες πληροφορίες 22850 31955

-Εδώ μπορείτε να δείτε την ιστοσελίδα της Παγκόσμια Ημέρας Μνημείων

- Ενώ εδώ μπορείτε να διαβάσετε τη μελέτη για την πολιτιστική κληρονομιά του νερού που δημοσιεύθηκε από το  ICOMOS για την Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων

-H MOnuMENTA και το Ελληνικό Τμήμα ICOMOS σχεδιάζουν μια εξαιρετική δραστηριότητα-βόλτα την Κυριακή 17.04.2011, για τους Αθηναίους. Μείνετε συντονισμένοι!

Το πρώτο βιβλίο της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας MOnuMENTA κυκλοφόρησε πρόσφατα με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου. Πρόκειται για τα πρακτικά της ημερίδας-δημόσιας συζήτησης «Μνημεία της Νάξου σε κίνδυνο. Oι πολίτες μιλούν γι’αυτά.», η οποία οργανώθηκε με τη συνεργασία του Δήμου Δρυμαλίας στην αυλή του σχολείου στ’ Απεράθου, στις 8 Σεπτεμβρίου 2008, στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία». Η έκδοση περιλαμβάνει εννέα εισηγήσεις, παρεμβάσεις και μια σε βάθος συζήτηση σχετικά με τις αιτίες που προκαλούν τα προβλήματα και την καταστροφή των μνημείων.

Η παρουσίαση των μνημείων που κινδυνεύουν μέσα από τα μάτια των κατοίκων του νησιού έχει πολλαπλούς στόχους.

Σε ένα πρώτο επίπεδο παρουσιάζονται στο βιβλίο απόψεις της τοπικής κοινωνίας και επισκεπτών για τον αρχιτεκτονικό και τον φυσικό πλούτο του νησιού, ενημερώνοντας το ευρύ κοινό καθώς και τους αρμοδίους φορείς για προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μνημεία.

Πέρα από τη διάσταση της ενημέρωσης, της ευαισθητοποίησης, της προώθησης δημοκρατικής πολυφωνίας και της έρευνας, η παρούσα έκδοση συμβάλλει στην ίδια τη διαδικασία της συμμετοχής. Παρέχει δομικές πληροφορίες για τη συγκρότηση μιας δημόσιας ανοιχτής συζήτησης με καθορισμένη θεματική και πορεία αλλά με ανοιχτό ορίζοντα σχολίων και παρεμβάσεων.

Επίσης, το βιβλίο επεξεργάζεται και συγκροτεί πτυχές της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας των μνημείων και των απειλών τους, μέσω της καταγραφής, από αρχαιολογικά εθνογραφική σκοπιά, της αντίληψης και των απόψεων κοινωνικών ομάδων για τα μνημεία που βρίσκονται σε κίνδυνο αλλά και σχετικά με αιτίες που τα φέρνουν σε αυτήν την κατάσταση.

Στο βιβλίο τέλος αναφέρονται 63 μνημεία του φυσικού και του δομημένου περιβάλλοντος, που βρίσκονται σε κίνδυνο. Η εποχική επένδυση στον τουρισμό, η έλλειψη οργάνωσης και συντονισμού, η εγκατάλειψη, η αδιαφορία, η διαφθορά, οι ανισότητες ανάμεσα στη Χώρα και την ορεινή ενδοχώρα, η έλλειψη γνώσης από τους τοπικούς άρχοντες και τους κατοίκους, η ακατάλληλη διαχείριση, συντήρηση και ανάδειξη των μνημείων, η ανεξέλεγκτη δόμηση, η διάνοιξη δρόμων, η αδυναμία αντίδρασης είναι κάποια από τα αίτια των κινδύνων που αναγνωρίζονται από τους ίδιους από τους πολίτες.

• Οι επιμελητές της έκδοσης Ειρήνη Γρατσία και Στέλιος Λεκάκης είναι αρχαιολόγοι, που ειδικεύονται στην προστασία και τη διαχείριση μνημείων.
• Το βιβλίο διατίθεται σε κεντρικά βιβλιοπωλεία της Αθήνας, και ύστερα από επικοινωνία με τη MOnuMENTA, info@monumenta.org
• Το βιβλιο διατίθεται πλέον στα βιβλιοπωλεία ΠΟΛΙΤΕΙΑ: Ασκληπιού 1-3 & Ακαδημίας – Αθήνα 10679 Τηλ : 3600235- Fax : 3604462 e-mail : politeia@otenet.gr  και ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ: http://www.protoporia.gr/product_info.php/products_id/341807 

Η MOnuMENTA με αφορμή την κύρωση της ευρωπαϊκής σύμβασης του τοπίου από το ελληνικό κράτος τον Φεβρουάριο 2010 οργάνωσε την Παρασκευή 27 Αυγούστου 2010, στην πλατεία της Μητρόπολης, στο Επιτόπιο Μουσείο, την ημερίδα – συζήτηση «Κάτι κακό συμβαίνει στο τοπίο της Νάξου. Η κύρωση της διεθνούς σύμβασης για το τοπίο, πολύτιμη ή χαμένη ευκαιρία για το νησί», στο πλάισιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία». Η ημερίδα ήταν η 4^η στη σειρά και πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία των δήμων Νάξου και Δρυμαλίας.

Βασικός στόχος της διοργάνωσης ήταν να ξεκινήσει μία συζήτηση που θα οδηγήσει στην καθιέρωση πολιτικής και μέτρων από την Τοπική Αυτοδιοίκηση για την προστασία, τη διαχείριση και τον σχεδιασμό του ναξιώτικου τοπίου. Οι δήμαρχοι Νίκος Μαράκης και Γιάννης Μπαρδάνης απηύθυναν χαιρετισμό εξαίροντας τη σημασία του ναξιώτικου τοπίου για την αειφόρο ανάπτυξη του νησιού. Οι ομιλητές κάλυψαν διάφορες θεματικές. Η αρχαιολόγος Ειρήνη Γρατσία παρουσίασε τη σύμβαση δίνοντας έμφαση στη σημασία του άρθρου που αφορά την ενεργό συμμετοχή των πολιτών και της τοπικής αυτοδιοίκησης στην προστασία του τοπίου, ο αρχαιολόγος Δημήτρης Παπαδόπουλος ανέλυσε την έννοια του τοπίου και κατέδειξε ότι το τοπίο είναι ένα αγαθό που οφείλουμε να προστατεύσουμε, ο Μανόλης Γλέζος παρουσίασε το τοπίο της Νάξου όπως αυτό έχει διαμορφωθεί σήμερα εξαιτίας της αστυφιλίας που έχει αναπτυχθεί στο νησί και της οικοπεδοποίησης που αυτή επιφέρει. Τέλος, η αρχιτέκτονας Αγνή Κουβελά αναφέρθηκε στα προβλήματα που αντιμετωπίζει το νησί λόγω της ανεξέλεγκτης ανοικοδόμησης κτηρίων και της ανοικοδόμησης κτηρίων που δεν φέρουν αρχιτεκτονικές αξίες και παρουσίασε τρόπους αντιμετώπισης αυτού του φαινομένου. Στη συζήτηση που ακολούθησε τέθηκαν διάφορα θέματα από τους παρευρισκομένους, όπως ο αρχαιολόγος Στέλιος Λεκάκης έκλεισε τη συζήτηση με μια σειρά συμπερασμάτων. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα εξής:

Το τοπίο της Νάξου απειλείται επικίνδυνα από: αυθαίρετους και επιθετικούς μετασχηματισμούς, την εκτός σχεδίου και την παρόδια δόμηση, τη διάνοιξη δρόμων, τις λατομικές δραστηριότητες, τη ρύπανση, τις αποθέσεις μπάζων και σκουπιδιών, την αδυναμία προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, την έλλειψη καλαισθησίας σε δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, τη λήθη άυλων αξιών που σχετίζονται με το τοπίο και αρκετά άλλα. Η αλλοίωση και η καταστροφή του τοπίου έχει άμεσες συνέπειες στον πολιτισμό, το περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία αλλά κυρίως υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων.

Στόχος της MOnuMENTA είναι το κείμενο της σύμβασης να φθάσει σε όλους του δήμους της χώρας.

Ε. Γρατσία

Το πρόγραμμα “Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία” σάς προσκαλεί στην τέταρτη κατά σειρά ημερίδα-δημόσια συζήτηση με θέμα: “Κάτι κακό συμβαίνει στο τοπίο της Νάξου. Η κύρωση της διεθνούς σύμβασης για το τοπίο, πολύτιμη ή χαμένη ευκαιρία για το νησί“, που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 27.08.2010 στην Πλατεία Μητρόπολης, Επιτόπιο Μουσείο Χώρας Νάξου

Από το Δελτίο Τύπου:

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου υπογράφτηκε στη Φλωρεντία το 2000 και κυρώθηκε από την ελληνική Βουλή τον Φεβρουάριο 2010, αποτελώντας νόμο του ελληνικού κράτους (NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3827 – ΦΕΚ A’ 30/25.2.2010). Η κύρωση της Σύμβασης του Τοπίου αποτελεί σημαντικό βήμα στη συνολική διαχείριση και την προστασία του ελληνικού τοπίου, το οποίο απειλείται επικίνδυνα από: αυθαίρετους και επιθετικούς μετασχηματισμούς, την εκτός σχεδίου και την παρόδια δόμηση, τη διάνοιξη δρόμων, τις λατομικές και μεταλλευτικές δραστηριότητες, τη ρύπανση, τις πυρκαγιές, τις αποθέσεις μπάζων και σκουπιδιών, την αδυναμία προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, την έλλειψη καλαισθησίας σε δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, τη λήθη άυλων αξιών που σχετίζονται με το τοπίο και αρκετά άλλα. Η αλλοίωση και η καταστροφή του τοπίου έχει άμεσες συνέπειες στον πολιτισμό, το περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία αλλά κυρίως υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων.

Η Σύμβαση του Τοπίου αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα του τοπίου, θέτει τις αρχές της προστασίας, της διαχείρισης και του σχεδιασμού των τοπίων, καθορίζει στόχους βιώσιμης ανάπτυξης, ανθρώπινης ευημερίας και παγίωσης της κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας. Επίσης. καθιερώνει τους τρόπους προστασίας μέσα από την εκπαίδευση, την ευαισθητοποίηση και τον ενεργό ρόλο των πολιτών.

Η MOnuMENTA, στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία», συνεχίζοντας για τέταρτη χρονιά τις ημερίδες-δημόσιες συζητήσεις στη Νάξο, επέλεξε η φετινή θεματική να είναι αφιερωμένη στο τοπίο της Νάξου, στους κινδύνους που το απειλούν και στους τρόπους προστασίας του. Στόχος είναι να παρουσιασθούν η έννοια του τοπίου και η σημασία του και να ξεκινήσει μια συζήτηση που θα οδηγήσει στην καθιέρωση πολιτικής και μέτρων από την Τοπική Αυτοδιοίκηση για την προστασία, τη διαχείριση και τον σχεδιασμό του ναξιώτικου τοπίου.

«Τοπίο» σύμφωνα με τη Σύμβαση του Τοπίου σημαίνει μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους, του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/ ή ανθρώπινων παραγόντων.

Πρόγραμμα

Χαιρετισμοί

Νίκος Μαράκης, δήμαρχος Νάξου

Γιάννης Μπαρδάνης, δήμαρχος Δρυμαλίας

Ομιλίες

Ειρήνη Γρατσία, αρχαιολόγος-εκπρόσωπος ΜOnuMENTA

«Η κύρωση της διεθνούς σύμβασης του τοπίου»

Δημήτρης Παπαδόπουλος, αρχαιολόγος

«Η έννοια του τοπίου και οι τρόποι προστασίας του»

Μανώλης Γλέζος

«Το τοπίο της Νάξου»

Αγνή Κουβελά, αρχιτέκτονας

«Η αλλοίωση του τοπίου της Νάξου. Μπορούμε να αντιδράσουμε;»

Παρεμβάσεις

Συζήτηση

Στέλιος Λεκάκης, αρχαιολόγος-εκπρόσωπος MOnuMENTA

«Συμπεράσματα»