Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία

Ανιχνεύοντας τις σχέσεις ανθρώπων και μνημείων

Γνωρίζοντας τους πρώτους κατοίκους του Άργους στους τελευταίους

with 3 comments


Πριν από μερικές μέρες, πραγματοποιήθηκε στο Άργος μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση, με τίτλο «Περίπατος στο λόφο του Προφήτη Ηλία-Ασπίδα. Γνωριμία με τους πρώτους κατοίκους του Άργους». Η εκδήλωση, που έγινε με συνεργασία της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών, του Δήμου Άργους, της Δημοτικής Επιχείρησης Πολιτισμού και της Δ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, περιελάμβανε ξεναγήσεις στα αρχαιολογικά κατάλοιπα της κορυφής του λόφου, υπαίθριο εργαστήριο αγγειοπλαστικής, μια σειρά από ομιλίες από την ερευνητική ομάδα καθώς και αφήγηση λαϊκών παραμυθιών.

Σκοπός, όπως διακρίνεται και από τον τίτλο, ήταν μια εκδήλωση για το κοινό και η ενημέρωση των κατοίκων/επισκεπτών της πόλης για τις έρευνες τις Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής στο λόφο, μέσα από μια σειρά δραστηριοτήτων. Το πρόγραμμα «τοπικές κοινωνίες & μνημεία» με αφορμή τη συμμετοχή του στα παραπάνω σάς μεταφέρει κάποια γενικά σχόλια και παρατηρήσεις για το λόφο, τις τοπικές κοινωνίες του Άργους και τις σχέσεις τους με τα μνημεία της πόλης.

Γενικά, το Άργος είναι η μεγαλύτερη πόλη του νομού και κέντρο των εμπορικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων, συνεχίζοντας τη μεταεπαναστατική του παράδοση στην Αργολίδα. Τα πλούσια κατάλοιπα από πολλές προϊστορικές και ιστορικές περιόδους αλλά και ο ιδιάζων (ουσιαστικά προεπαναστατικός) πολεοδομικός ιστός το καθιστούν μια ιδιαίτερη αρχιτεκτονική-πολεοδομική περίπτωση ανάμεσα στις υπόλοιπες πόλεις της Πελοποννήσου· συνοπτικά, θα λέγαμε, μια «αρχιτεκτονικά εικονογραφημένη επιτομή της ιστορίας του ελληνικού χώρου».

Στις ΒΔ παρυφές της πόλης, στη σκιά της γειτονική Λάρισας, υψώνεται ο κωνικός λόφος του Προφήτη Ηλία (στο σχήμα της ασπίδας) με μαλακές υψομετρικές, 80 περίπου μέτρα πάνω από την σχετικά επίπεδη αργολική πεδιάδα. Η επίκαιρη θέση του και η εύκολη πρόσβαση τον κατέστησαν διαχρονικά τόπο συστηματικής ανθρώπινης δραστηριότητας και στις μέρες μας φορέα σπουδαίων αρχαιολογικών παλιμψήστων. Σήμερα σε ένα μικρό ερευνημένο τμήμα του, μπορούμε να μιλάμε για: το σημαντικό μυκηναϊκό νεκροταφείο στα νότια ριζά του, τις λατρείες και τα λείψανα αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών φάσεων κοντά στη βάση του και τη παλαιοχριστιανική βασιλική που τα αντικατέστησε αλλά και για τα σημαντικά μεσοελλαδικά κατάλοιπα της κορυφής, που μαζί με τα αρχαϊκά, ελληνιστικά και β’ παγκοσμίου πολέμου (!) λείψανα στο ίδιο μέρος, είναι μερικά μόνο από τα μνημεία που επιβεβαιώνουν το παραπάνω ισχυρισμό.

Παρόλο αυτό το μνημειακό φόρτο, όπως προκύπτει από μια πρόσφατη έρευνα, ο λόφος θεωρείται και χρησιμοποιείται από τους κατοίκους του Άργους ως ένας ανοιχτός χώρος αναψυχής περισσότερο, παρά ως αρχαιολογικός χώρος. Η αύξηση του πληθυσμού στο Άργος, η έντονη και παραμορφωτική οικοδομική δραστηριότητα που ακολούθησε μετά τα μέσα του 20ου αι. αλλά και το μνημειακό-διατηρητέο περιβάλλον του Άργους περιόρισε τους ελεύθερους χώρους της πόλης. Οι κάτοικοι επιλέγουν το πευκόφυτο λόφο για να αθληθούν, να περπατήσουν ή να γευματίσουν στο ύπαιθρο (δραστηριότητες που προωθούνται και από το Δήμο), συχνά αγνοώντας την ύπαρξη των αρχαιοτήτων. Το τελευταίο βέβαια οφείλεται και σε άλλους λόγους· η μη συστηματική διαχείριση των κειμένων αρχαιοτήτων (έλλειψη προστασίας, ενημέρωσης, ανάδειξης) τα καθιστούν ‘λιγότερο σημαντικά’ ή ‘αόρατα’. Ο λόφος του Προφήτη Ηλία λείπει από τη συλλογική συνείδηση των Αργείων που τεκμηριώνει συνήθως την πολιτιστική του ‘υπεροχή’ με τα πιο ‘γνωστά και σημαντικά’ κατάλοιπα στην περιοχή της αγοράς-θεάτρου (εκατέρωθεν της οδού Γούναρη).

Το φαινόμενο αυτό, η ‘πολιτιστική λατρεία’ και ‘αναγωγή σε σύμβολό’ του μνημειακού και του ‘αξιοποιημένου’ επιτείνεται από ένα άλλο πιο σημαντικό για την περίπτωση του Άργους. Η προαναφερθείσα έρευνα δείχνει μια φιλολογική κυρίως σχέση των κατοίκων του Άργους με το ιστορικό παρελθόν τους. Πρακτική ιδιαίτερα γνωστή μέσα από φράσεις, όπως: «Άργος, η αρχαιότερη πόλη της Ελλάδας/Ευρώπης», «η πόλη του Αγαμέμνονα» κ.α., που ακούγονται και διαβάζονται πολύ συχνά στο Άργος.

Η διαλεκτική αυτή έρχεται σε αντίθεση με την καθημερινότητα των τοπικών κοινωνιών. Το πλήθος των ανεσκαμμένων καταλοίπων -συνήθως χωρίς ερμηνεία- που χάσκουν στη συνέχεια ενός πυκνά και συχνά άναρχα δομημένου τοπίου είναι ‘υποχρεωτικό κακό’ για τους πολίτες (κοινός τόπος και για άλλες περιοχές της Ελλάδας) και συμβάλλει από τη μια στην κακή φήμη του Υπουργείου Πολιτισμού και από την άλλη στην απαξίωση -θεωρητικά και πρακτικά- των εννοιών και των ενεργειών της προστασίας  και της ανάδειξης των αρχαιολογικών καταλοίπων.

Ο λόφος του Προφήτη Ηλία, μη συνδεδεμένος με κάποιον σταρ της προϊστορίας ή της ιστορίας από αυτούς που κατάγονται ή σχετίζονται με το Άργος (π.χ. Ηρακλής, Πολύκλειτος, Μακρυγιάννης, Τρικούπης κ.α.) παραμένει αρχαιολογικά αφανής, προσεγγίσιμος όμως για τις ζωτικές δραστηριότητες της βόλτας, του πικ-νικ κ.α.

Και σε αυτό το τελευταίο ίσως βρίσκεται, η μέθοδος για τη σωστή διαχείριση του. Ερευνώντας τις πρακτικές και τις θέσεις της τοπικής κοινωνίας και προστατεύοντας κατάλληλα τα μνημεία, να δημιουργηθεί ένα τόπος ανοιχτός για ψυχαγωγία και ενημέρωση, που να λέει -με απλό τρόπο- σε όποιον ασχοληθεί την πολύπλοκη ιστορία των ανθρώπων -διάσημων ή όχι- που κάποτε ζούσαν εκεί.

Η πρόσφατη εκδήλωση έδειξε αυτό το δρόμο, μένει και οι παρεμβάσεις να κινηθούν σε κλίμα διαλογικό, πράγμα που η τοπική Εφορεία και η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή έχουν δείξει με τις ενέργειες τους.

Μπορείτε να κατεβάσετε το ενημερωτικό φυλλάδιο της εκδήλωσης εδώ:

3 Σχόλια

Subscribe to comments with RSS.

  1. Με ψέματα στο ΚΑΣ απόσπασαν τη γνωμοδότηση για το κλείσιμο του Φιλοπάππου.

    Δείτε στο blog Φιλοπάππου

    filopappou

    Οκτωβρίου 20, 2008 at 9:26 πμ


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: