Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία

Ανιχνεύοντας τις σχέσεις ανθρώπων και μνημείων

Ένα υπουργείο, δυο πυγμαίοι και τα παπούτσια

with 2 comments

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα Το Βήμα. Μαρία Θέρμου, 04.10.09

Πώς θα σας φαινόταν αν το δάπεδο του σπιτιού σας ήταν ένα αρχαίο ψηφιδωτό; Η πολιτεία πάντως δεν φαίνεται να ανησυχεί για αυτή την

ContentSegment_12479961$W310_H_R0_P0_S1_V1$Jpg

Το ρωμαϊκό ψηφιδωτό στη Σέριφο

ασυνήθιστη συνύπαρξη ανθρώπων και μνημείου στη Χώρα της Σερίφου

Αφιερωμένο εξαιρετικά στους πρώην, στους νυν και στους επόμενους (;) υπουργούς Πολιτισμού αυτής της χώρας είναι το ρεπορτάζ που ακολουθεί. Μία ιστορία που μετρά… αδιευκρίνιστο χρόνο και γι΄ αυτό ακριβώς αποδεικνύει την αδιαφορία, την αδράνεια, τον τρόπο γενικά με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο πολιτισμός από την πολιτεία. Γιατί ένα αρχαίο ψηφιδωτό, το οποίο χρησιμοποιείται ως δάπεδο μιας σύγχρονης οικίας σταθερά εδώ και πολλά πολλά χρόνια, συνιστά σκάνδαλο πρώτου μεγέθους. Οχι, δεν πρόκειται για κάποια πολυτελή έπαυλη, ένα απλό σπίτι είναι, το οποίο ανήκει σε ανθρώπους που ανέκαθεν κατοικούσαν εκεί. Το ζήτημα δεν βρίσκεται σε αυτούς αλλά στο υπουργείο Πολιτισμού. Τι έχει πράξει για αυτή την ασυμβίβαστη προς κάθε νόμο περί προστασίας των αρχαιοτήτων κατάσταση; Γιατί δεν έχει απαλλοτριωθεί ως τώρα η ιδιοκτησία; Εν τέλει πόσο υπερήφανο μπορεί να αισθάνεται ένα υπουργείο όταν τα μνημεία του συνυπάρχουν με τραπέζια, ντιβανοκασέλες αλλά και με τα εντελώς προσωπικά είδη των ανθρώπων, όπως τα υποδήματα;

Χώρα Σερίφου, 2009. Το ψηφιδωτό, το οποίο χρονολογείται από τον 1ο αιώνα μ.Χ., διατηρημένο σε καλή κατάσταση, παρ΄ ότι λείπουν κάποια τμήματά του, αποτελεί αναμφίβολα το στολίδι της οικίας, η οποία το χρησιμοποιεί ως δάπεδο. Θα μπορούσε να ονομαστεί «ψηφιδωτό των Πυγμαίων» αφού στον διάκοσμό του κυριαρχούν δύο σκηνές μάχης με Πυγμαίους. Θα πρέπει να σημειωθεί μάλιστα ότι είναι μόλις το δεύτερο που έχει βρεθεί στον ελληνικό χώρο με παρόμοιο θέμα.

Η παραμονή του ψηφιδωτού σε ιδιωτικό χώρο δεν επιτρέπει στους αρχαιολόγους να έχουν τη συνολική εικόνα του, πόσο μάλλον που τμήματά του είναι καλυμμένα με τσιμέντο ενώ η μία πλευρά είναι κατεστραμμένη ή έχει καλυφθεί από τον εξωτερικό τοίχο και την αυλή της οικίας. Υπό τις υφιστάμενεςιδιάζουσες- συνθήκες λοιπόν, αρχαιολογική έρευνα δεν μπορεί να γίνει ώστε να διαπιστωθεί αν σώζονται και άλλα τμήματά του και βεβαίως δεν είναι δυνατόν να απαντηθεί το ερώτημα για το είδος του αρχαίου κτίσματος, του οποίου αποτελούσε μέρος.

Σε ιδιωτική οικία κάποιου Ρωμαίου ενδεχομένως ανήκε, σύμφωνα με τη θεματολογία του, το συγκεκριμένο ψηφιδωτό. Αυτή είναι η άποψη της αρχαιολόγου κυρίας Βίκυς Γιαννούλη, η οποία το μελέτησε και το δημοσίευσε στον αναμνηστικό τόμο «Γενέθλιον» για τα 20 χρόνια του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης. Η αποκάλυψη μάλιστα ενός λουτρικού συγκροτήματος του 1ου αιώνα μ.Χ. επίσης, όχι μακριά από την οικία με το ψηφιδωτό των Πυγμαίων, «αποτελεί αναμφισβήτητη απόδειξη για την παρουσία επιφανών Ρωμαίων στο νησί- διοικητών, αξιωματούχων ή το ποτηρητών- οι οποίοι (ή προς χάριν των οποίων) ανήγειραν οικίες και κτίρια που διακόσμησαν αναλόγως»όπως προσθέτει.

Εδώ ωστόσο θα πρέπει να επισημανθεί και ο ιδιαίτερος ρόλος του νησιού κατά τη Ρωμαϊκή εποχή, όταν χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας ρωμαίων πολιτικών.

Μαχόμενοι Πυγμαίοι- στη μία περίπτωση με γερανό και στην άλλη με κροκόδειλο- που παραπέμπουν στους δύο δημοφιλείς εικονογραφικούς κύκλους, της «Γερανομαχίας» και των λεγομένων «νειλοτικών σκηνών», περιλαμβάνονται στον διάκοσμο του ψηφιδωτού. Είναι γνωστός άλλωστε ο μύθος των Πυγμαίων, που υποτίθεται ότι ζούσαν στα νότια της Αιγύπτου και σε άλλες μακρινές περιοχές όπως οι Ινδίες, καθώς και η αιώνια διαμάχη τους με τα μεγαλόσωμα πουλιά.

Στον διάκοσμο όμως περιλαμβάνονται επίσης ζώα που κυνηγούν το ένα το άλλο, δηλαδή λύκος που κυνηγά μια κατσίκα και σκύλος που κυνηγά έναν λαγό, αλλά και μεμονωμένα ζώα όπως δείχνει η σωζόμενη ουρά ενός δελφινιού. Στη σύνθεση απεικονίζονται επίσης διάφορα εξαρτήματα πανοπλίας, τα οποία θεωρούνται ενδεικτικά της μάχης των Πυγμαίων. Γεωμετρικός διάκοσμος, τέλος, ολοκληρώνει τη σωζόμενη εικόνα.

Ενδιαφέρον έχει και η «μελανόλευκη», όπως αποκαλείται, τεχνοτροπία απόδοσης του ψηφιδωτού, συνήθης κατά την Ελληνιστική εποχή, που όμως εγκαταλείφθηκε γρήγορα προς χάριν της πολυχρωμίας. Ετσι απαντάται σπάνια (στους δύο πρώτους αιώνες μ.Χ.) σε ψηφιδωτά αυτής της εποχής στην Ελλάδα, που στην πλειονότητά τους βρίσκονται σε ωδεία, θέρμες, λουτρά ή δημόσια κτίρια. Ο καλλιτέχνης και οι ψηφοθέτες όμως θα πρέπει να αναζητηθούν μάλλον σε κάποιο επαρχιακό εργαστήριο, όπως σημειώνει η κυρία Γιαννούλη, και αυτό λόγω της αδεξιότητας της εκτέλεσής του.

Αλλά τι γίνεται σήμερα; Σύμφωνα με πληροφορίες μας είχε προταθεί παλαιότερα στους ιδιοκτήτες της οικίας η απαλλοτρίωσή της ή έστω η αποκόλληση του ψηφιδωτού, αλλά είχαν αρνηθεί. Αυτό όμως δεν αποτελεί επιχείρημα για το υπουργείο Πολιτισμού όσον αφορά τη σουρεαλιστική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Ιδιαίτερα ως προς τη θεματολογία και την τεχνική του, σε ένα νησί που ελάχιστα έχει ερευνηθεί αρχαιολογικά, αυτό το ψηφιδωτό έχει ανατρέψει τα ως τώρα επιστημονικά δεδομένα. Αν η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ θεωρεί ότι η κατάσταση μπορεί να παραμένει ως έχει, ας το δηλώσει.

Written by Stelios Lekakis

Οκτωβρίου 30, 2009 στις 3:06 μμ

2 Σχόλια

Subscribe to comments with RSS.

  1. Εκείνο που είναι ενδιαφέρον σε αυτήν την περίπτωση, πέρα από την ελαχιστότητα του θέματος (: ένα ψηφιδωτό σε ένα σπίτι…) είναι η a priori καταδίκη της περίπτωσης το ψηφιδωτό να παραμείνει ως έχει, δίπλα στις παντόφλες και τα τραπέζια, που είναι και οι φυσικοί γείτονές του.

    Αντί αυτού προτιμάται ο διαμελισμός και η τοποθέτησή του σε κάποια αποθήκη μουσείου, που δε θα το χαίρονται καν οι ένοικοι ενός σπιτιού και οι επισκέπτες του.

    το ψηφιδωτό της Σερίφου θα μπορούσε να γίνει αντίθετα μια άριστη περίπτωση συνήπαρξης αρχαίας και σύγχρονης καθημερινής ζωής και ένα ωραίο παράδειγμα προστασίας αρχαιοτήτων (με τις κατάλληλες οδηγίες από συντηρητές) από απλούς πολίτες!

    Stelios Lekakis

    Οκτωβρίου 31, 2009 at 1:08 πμ

    • Polu endiaferousa sunuparxi. An malista oi idioktites to frontizoun kai epitrepoun pote pote na to vlepei kai o kosmos einai polu oraio kai anthropino. H dimosieusi tou kai i dimosiopoiisi tou thematos sigoura apoteloun mia morfi prostasias. To YPPO tha to parakolouthei kai an dei simadia katastrofis tote ofeilei na merimnisei. Nomizo pos i sigekrimeni periptosi mono skandalo den apotelei!

      Irini

      Νοεμβρίου 12, 2009 at 9:32 πμ


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: