Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία

Ανιχνεύοντας τις σχέσεις ανθρώπων και μνημείων

Posts Tagged ‘αρχαιολογία και κοινωνία

Όμορφα χωριά άσχημα αλλοιώνονται: Σημειώσεις της επόμενης ημέρας

leave a comment »

Η MOnuMENTA διοργάνωσε στο πλαίσιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες και Μνημεία» και σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων την ημερίδα «Όμορφα χωριά άσχημα αλλοιώνονται», την Κυριακή 28 Αυγούστου, στον παραδοσιακό οικισμό Φιλώτι της Νάξου. Μεγάλος αριθμός κατοίκων και επισκεπτών παρακολούθησε την εκδήλωση, την πέμπτη και τελευταία σε μια σειρά ημερίδων – δημοσίων συζητήσεων με θέματα σχετικά με τα προβλήματα και τους τρόπους προστασίας του δομημένου περιβάλλοντος με προεκτάσεις και στο φυσικό περιβάλλον.

Η ημερίδα ήταν αφιερωμένη στους 24 κηρυγμένους παραδοσιακούς οικισμούς που είναι διάσπαρτοι στη Νάξο, και αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα αλλοίωσης και εγκατάλειψης. Oι ομιλίες των αρχαιολόγων Ε. Γρατσία και Στέλιου Λεκάκη και των αρχιτεκτόνων Θέμη Μπιλή και Μαρίας Μαγνήσαλη επικεντρώθηκαν στο θεσμικό πλαίσιο προστασίας των παραδοσιακών οικισμών και στα προβλήματα που αυτοί αντιμετωπίζουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Από τα παραμύθια

leave a comment »

Τσικαλαριό, δεκ. 1960, γιορτή μετά το τέλος της ανασκαφής. Πηγή: Φ. Ζαφειροπούλου

«Η ‘αναστήλωση’ της Πορτάρας», «Η στητή πέτρα και η παρέα της» και  «Το ξύπνημα των βυζαντινών αγίων» θα μπορούσαν να είναι οι τίτλοι κάποιων από τα ‘Αληθινά Παραμύθια’ που αφηγήθηκαν στις 3 Ιουλίου, τρεις αρχαιολόγοι, στην πρώην Σχολή Ουρσουλινών, στο Κάστρο της Χώρας Νάξου.

Ο Χρήστος Ντούμας, η Φωτεινή Ζαφειροπούλου και η Φανή Δροσογιάννη, μέσα από μια σύντομη περιήγηση της δραστηριότητάς τους σχετικά με την έρευνα, την προστασία και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων της Νάξου την περίοδο 1960-1990, γοήτευσαν τους περίπου 200 παρευρισκομένους, μικρούς και μεγάλους, αφηγούμενοι, με τη βοήθεια φίλων, συνεργατών και κατοίκων, στιγμιότυπα της αρχαιολογικής τους ζωής, που θα μπορούσαν να είναι και παραμύθια…

Η συλλογή αυτών των ιστοριών, πολύτιμο υλικό άυλης μαρτυρίας για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια περίοδο μεταβατική για το μέλλον της, λίγο πριν και κατά τη διάρκεια του κατακλυσμιαίου ρυθμού της ανάπτυξης, του τσιμέντου και του μαζικού τουρισμού, αποτελεί την πρώτη δράση του Προγράμματος ‘Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία’, σχετικά με την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, τα αποτελέσματα της οποίας σύντομα θα είναι προσβάσιμα διαδικτυακά μέσα από τη νέα ιστοσελίδα του.

Η εκδήλωση έγινε στην πρώην Σχολή Ουρσουλινών στο Κάστρο της Χώρας

Η εκδήλωση έγινε με τη συνεργασία του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων και την υποστήριξη της  Ποτοποιίας ΒΑΛΛΗΝΔΡΑ, του Εργαστηρίου Γλυκισμάτων ΑΚΤΑΙΟΝ, της κεραμίστριας Μαργαρίτας Εκκλησιάρχου και των μουσικών  Απόστολου Μουστάκη (βιολί) και Βασίλη Τζανίνη (λαούτο).

Σχόλια της επόμενης ημέρας για την ημερίδα-δημόσια συζήτηση: «Κάτι κακό συμβαίνει στο τοπίο της Νάξου»

with one comment

Η MOnuMENTA με αφορμή την κύρωση της ευρωπαϊκής σύμβασης του τοπίου από το ελληνικό κράτος τον Φεβρουάριο 2010 οργάνωσε την Παρασκευή 27 Αυγούστου 2010, στην πλατεία της Μητρόπολης, στο Επιτόπιο Μουσείο, την ημερίδα – συζήτηση «Κάτι κακό συμβαίνει στο τοπίο της Νάξου. Η κύρωση της διεθνούς σύμβασης για το τοπίο, πολύτιμη ή χαμένη ευκαιρία για το νησί», στο πλάισιο του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία». Η ημερίδα ήταν η 4η στη σειρά και πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία των δήμων Νάξου και Δρυμαλίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Μέσα στην προθήκη (series 2)

with one comment

Plateia Monastirakiou_

Η πλατεία Μοναστηρακίου άνοιξε τελικά, τα πετάσματα απομακρύνθηκαν και ένας  δημόσιος χώρος επεστράφη στους δικαιούχους του: Περιπατητές, περαστικούς, αστέγους, μικροπωλητές, τριγύρω εργαζομένους, πλανόδιους μουσικούς, απλά καθήμενους κάθε εθνικότητας, αδέσποτους σκύλους κ.α. Στις κοινωνίες δηλαδή της μεγαλόπολης (βλ. παραπάνω post) που τυπικά περιβάλλουν και χρησιμοποιούν τους ελεύθερους χώρους  και πολλές φορές τα μνημεία κάθε πρωτεύουσας.

Γύρω από αυτήν την ιδέα άλλωστε εργάστηκαν  οι αρχιτέκτονες της μελέτης: Για τη δημιουργία μιας διαπολιτισμικής πλατείας τόσο θεωρητικά (στη σύλληψη: τις ροές από πολύχρωμους κυβόλιθους) αλλά και οργανικά (:ένας ανοιχτός, κενός, «μεσογειακός» χώρος κατά τον Braudel που δε θα αποκλείει και θα αντανακλά τις κοινωνικές δομές της πόλης μέσω της κινητικότητας σε αυτόν).

Την επιτυχία του εγχειρήματος θα τη δείξει ο καιρός – και δεν εννοώ μετεωρολογικά, αν και υπάρχουν γκρίνιες για την ολισθηρότητα των κυβολίθων όταν βρέχει αλλά και για στοιχεία που τελικά δεν εφαρμόστηκαν στη μελέτη (όπως π.χ. τη δημόσια βρύση που είχε προβλεφθεί, το τοιχίο ανάμεσα στην εκκλησία και την οδό Ερμού για τον περιορισμό των τραπεζοκαθισμάτων κ.α. ).

Το σίγουρο είναι πως η διαμόρφωση αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα για τη διαχείριση και την παρουσίαση μνημείων σε αστικά περιβάλλοντα. Η πλατεία οργανώνει ένα Esoteriko freatiou-Hridanosανοιχτό χώρο, μια πλατφόρμα επικοινωνίας χωρίς διαθέσεις αποκλεισμού, ανάμεσα στη ρωμαϊκή βιβλιοθήκη του Αδριανού, το μουσουλμανικό Τσισδαράκη τζαμί, την εκκλησία της Παντάνασσας, το κτήριο του σταθμού Μοναστηρακίου, υπό το βλέμμα της Ακρόπολης Αθηνών. Συνδετικός κρίκος είναι φυσικά, ένα φυσικό τοπόσημο, ο ποταμός Ηριδανός, που αν και δεν μπορείς να τον πλησιάσεις μέσω ενός εσωτερικού μπαλκονιού (έτσι όπως είχαν προβλέψει οι αρχιτέκτονες) τουλάχιστον μπορείς να τον δεις και να τον ακούσεις μέσω ενός φωταγωγού …

-αν είσαι πάνω από 1,60μ., όπως μονολογούσε μια δεσποινίς τις προάλλες, Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ψηφιακή κληρονομιά και νέο περιβάλλον γνώσης … για ποιον;

leave a comment »

picture-1

Πριν από μερικές ημέρες ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του συνεδρίου «Digital Heritage in the New Knowledge Environment; Shared spaces & open paths to cultural content», που οργανώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και τη Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων. Ανάμεσα στους στόχους του, που μπορεί κανείς να δει στο βιβλιαράκι με τις περιλήψεις των παρουσιάσεων, αναφέρεται: «Διεύρυνση του Κοινού: νέοι ρόλοι και τρόποι παραγωγής και διάχυσης της γνώσης για το κοινό».

Το πρόγραμμα παραβρέθηκε σε αρκετές από τις συνεδρίες αυτής της ενδιαφέρουσας συνάντησης, που παρουσιάστηκε το έργο αρχαιολόγων από διάφορες υπηρεσίες του ΥΠ.ΠΟ (κυρίως από τη χρηματοδότηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας») αλλά και παράλληλες δράσεις ξένων  συναδέλφων.

Από τις παρουσιάσεις που παρακολουθήσαμε υπήρχαν διάφορα φωτεινά παραδείγματα ιστοσελίδων (βλ. π.χ. Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού), τρόπων επεξεργασίας του ανασκαφικού υλικού και διάθεσης του (π.χ. l-p archaeology) και άλλα ενδιαφέροντα, όπως εικονικές αναπαραστάσεις μνημείων και λύσεις για το μέλλον. Παρόλα αυτά το συνέδριο δεν έδωσε (τουλάχιστον σε κάποιον σχετικά ενημερωμένο ακροατή) κάτι συγκλονιστικά καινούριο ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές, που κάτι απλοϊκό (ειδικά όταν γινόταν αναφορά σε βάσεις δεδομένων), παρουσιάζονταν ως καινοτόμο.

Ιδιαίτερη εντύπωση μας έκανε το γεγονός πως ουσιαστικά το όλο θέμα αλλά και οι περισσότερες από τις πρακτικές που είδαμε να παρουσιάζονται απευθύνονταν περισσότερο σε αρχαιολόγους ή σχετικών πεδίων επαγγελματίες, -η πλειοψηφία άλλωστε του κοινού της αίθουσας- παρά στο ευρύ κοινό. Σε σχετική παρατήρηση ξένου συναδέλφου δεν υπήρξε αντίλογος. Όταν όμως εκείνος συνέχισε λέγοντας πως οι πολίτες της Ελλάδας πληρώνουν (σχεδόν αποκλειστικά) για τον Πολιτισμό, οπότε ζητούν αυξημένες υπηρεσίες και ότι ίσως είναι κοντά η στιγμή που κάποιος θα προσφύγει στην Ελληνική Δικαιοσύνη ζητώντας τες, υπήρξε έντονη κινητικότητα. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Γνωρίζοντας τους πρώτους κατοίκους του Άργους στους τελευταίους

3 Σχόλια


Πριν από μερικές μέρες, πραγματοποιήθηκε στο Άργος μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση, με τίτλο «Περίπατος στο λόφο του Προφήτη Ηλία-Ασπίδα. Γνωριμία με τους πρώτους κατοίκους του Άργους». Η εκδήλωση, που έγινε με συνεργασία της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών, του Δήμου Άργους, της Δημοτικής Επιχείρησης Πολιτισμού και της Δ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, περιελάμβανε ξεναγήσεις στα αρχαιολογικά κατάλοιπα της κορυφής του λόφου, υπαίθριο εργαστήριο αγγειοπλαστικής, μια σειρά από ομιλίες από την ερευνητική ομάδα καθώς και αφήγηση λαϊκών παραμυθιών.

Σκοπός, όπως διακρίνεται και από τον τίτλο, ήταν μια εκδήλωση για το κοινό και η ενημέρωση των κατοίκων/επισκεπτών της πόλης για τις έρευνες τις Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής στο λόφο, μέσα από μια σειρά δραστηριοτήτων. Το πρόγραμμα «τοπικές κοινωνίες & μνημεία» με αφορμή τη συμμετοχή του στα παραπάνω σάς μεταφέρει κάποια γενικά σχόλια και παρατηρήσεις για το λόφο, τις τοπικές κοινωνίες του Άργους και τις σχέσεις τους με τα μνημεία της πόλης.

Γενικά, το Άργος είναι η μεγαλύτερη πόλη του νομού και κέντρο των εμπορικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων, συνεχίζοντας τη μεταεπαναστατική του παράδοση στην Αργολίδα. Τα πλούσια κατάλοιπα από πολλές προϊστορικές και ιστορικές περιόδους αλλά και ο ιδιάζων (ουσιαστικά προεπαναστατικός) πολεοδομικός ιστός το καθιστούν μια ιδιαίτερη αρχιτεκτονική-πολεοδομική περίπτωση ανάμεσα στις υπόλοιπες πόλεις της Πελοποννήσου· συνοπτικά, θα λέγαμε, μια «αρχιτεκτονικά εικονογραφημένη επιτομή της ιστορίας του ελληνικού χώρου».

Στις ΒΔ παρυφές της πόλης, στη σκιά της γειτονική Λάρισας, υψώνεται ο κωνικός λόφος του Προφήτη Ηλία (στο σχήμα της ασπίδας) με μαλακές υψομετρικές, 80 περίπου μέτρα πάνω από την σχετικά επίπεδη αργολική πεδιάδα. Η επίκαιρη θέση του και η εύκολη πρόσβαση τον κατέστησαν διαχρονικά τόπο συστηματικής ανθρώπινης δραστηριότητας και στις μέρες μας φορέα σπουδαίων αρχαιολογικών παλιμψήστων. Σήμερα σε ένα μικρό ερευνημένο τμήμα του, μπορούμε να μιλάμε για: το σημαντικό μυκηναϊκό νεκροταφείο στα νότια ριζά του, τις λατρείες και τα λείψανα αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών φάσεων κοντά στη βάση του και τη παλαιοχριστιανική βασιλική που τα αντικατέστησε αλλά και για τα σημαντικά μεσοελλαδικά κατάλοιπα της κορυφής, που μαζί με τα αρχαϊκά, ελληνιστικά και β’ παγκοσμίου πολέμου (!) λείψανα στο ίδιο μέρος, είναι μερικά μόνο από τα μνημεία που επιβεβαιώνουν το παραπάνω ισχυρισμό.

Παρόλο αυτό το μνημειακό φόρτο, όπως προκύπτει από μια πρόσφατη έρευνα, ο λόφος θεωρείται και χρησιμοποιείται από τους κατοίκους του Άργους ως ένας ανοιχτός χώρος αναψυχής περισσότερο, παρά ως αρχαιολογικός χώρος. Η αύξηση του πληθυσμού στο Άργος, η έντονη και παραμορφωτική οικοδομική δραστηριότητα που ακολούθησε μετά τα μέσα του 20ου αι. αλλά και το μνημειακό-διατηρητέο περιβάλλον του Άργους περιόρισε τους ελεύθερους χώρους της πόλης. Οι κάτοικοι επιλέγουν το πευκόφυτο λόφο για να αθληθούν, να περπατήσουν ή να γευματίσουν στο ύπαιθρο (δραστηριότητες που προωθούνται και από το Δήμο), συχνά αγνοώντας την ύπαρξη των αρχαιοτήτων. Το τελευταίο βέβαια οφείλεται και σε άλλους λόγους· η μη συστηματική διαχείριση των κειμένων αρχαιοτήτων (έλλειψη προστασίας, ενημέρωσης, ανάδειξης) τα καθιστούν ‘λιγότερο σημαντικά’ ή ‘αόρατα’. Ο λόφος του Προφήτη Ηλία λείπει από τη συλλογική συνείδηση των Αργείων που τεκμηριώνει συνήθως την πολιτιστική του ‘υπεροχή’ με τα πιο ‘γνωστά και σημαντικά’ κατάλοιπα στην περιοχή της αγοράς-θεάτρου (εκατέρωθεν της οδού Γούναρη). Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Μνημεία της Νάξου σε κίνδυνο» – Νέα από την εκδήλωση και οι καρτ-ποστάλ διαμαρτυρίας

4 Σχόλια

Στις 8 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην ορεινή Απείρανθο της Νάξου η δεύτερη προγραμματισμένη εκδήλωση του προγράμματος «Τοπικές Κοινωνίες & Μνημεία» στο νησί με τίτλο: «Μνημεία της Νάξου σε κίνδυνο – Οι πολίτες μιλούν γι’αυτά», συνεργασία του ηλεκτρονικού περιοδικού MOnuMENTA και του Δήμου Δρυμαλίας.

Περίπου 150 εκπρόσωποι φορέων, κάτοικοι της Νάξου και επισκέπτες συγκεντρώθηκαν για να παρακολούθησουν και να συμμετέχουν στη δίωρη εκδήλωση, που περιελάμβανε: 10 ανακοινώσεις σχετιζόμενες με διαφορετικά μνημεία και ιστορικά σύνολα, πάνω από 11 παρεμβάσεις-σχόλια και ουσιαστικό διάλογο για τις αιτίες που απειλούν τον αρχιτεκτονικό και φυσικό πλούτο του τόπου.

Από αυτό το πολυποίκιλο μωσαϊκό απόψεων, από διαφορετικές οπτικές και με διαφορετική ένταση και χρώμα, μπορεί κανείς να συναγάγει κάποια γενικά συμπεράσματα: Αρχικά, υπάρχει μια ευρεία παραδοχή του προβλήματος˙ μνημεία από όλες τις γωνιές του νησιού απειλούνται με μη αναστρέψιμες βλάβες από ανθρωπογενείς -κυρίως- παράγοντες. Ανάμεσα σε αυτούς, που διατυπώνονται συχνότερα είναι η έλλειψη συντονισμού και οργάνωσης, η ανάγκη απόσπασης των κοινοτικών κονδυλίων σε μικρό χρονικό περιθώριο και η απουσία μελετών ανάδειξης ή επίπτωσης, η εποχική επένδυση στον τουρισμό, οι ανισότητες Χώρας και ενδοχώρας, η αδιαφορία και η έλλειψη ενημέρωσης των πολιτών κ.ά.

Και ίσως σε αυτό το τελευταίο να κρύβεται ένα σημαντικό στοιχείο για την περαιτέρω ενασχόληση με το ζήτημα: πολλές φορές ακούστηκε ότι είναι οι ίδιοι οι Ναξιώτες που ευθύνονται για τις αλλοιώσεις και τις καταστροφές, με δράση ή παράλειψη αλλά και ότι από τοπικό επίπεδο θα πρέπει να ξεκινούν και οι περισσότερες δραστηριότητες περιορισμού του φαινομένου και περαιτέρω ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης. Αυτή η άμεση ανάληψη της ευθύνης, έστω και σε αυτό το μικρό ποσοστό από τους παρευρισκομένους, ίσως να δείχνει ένα νέο δρόμο για την αντιμετώπιση των φαινομένων αλλά και να είναι ένα αποτέλεσμα της συστηματικής ενασχόλησης και τριβής μιας ομάδας πολιτών με τέτοιου είδους θεματικές˙ μια υπόθεση που επιβεβαιώνεται από τη διάχυτη βούληση για συλλογική και άμεση δράση και περιορισμό της υπάρχουσας κατάστασης.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »